İGEME | İhracat Geliştirme Merkezi

İşimiz ihracat Gücümüz Türkiye. Dün Bugün Yarın Daima

İhracat Tarihi Marshall Planı ve Türkiye

Türkiye açısından Marshall Yardımları düşünüldüğünde,

Marshall Planı, Türkiye’nin ekonomik bağımlılığının başladığı nokta olarak görülmektedir ve bu konuda birçok eleştiri yapılmaktadır. Konuyla ilgili olarak getirilen en temel eleştiri, Batı’nın Osmanlı üzerinde kurduğu mali egemenliğin temel taşlarından biri olan kapitülasyonlardan Lozan Antlaşması ile kurtulan Türkiye’nin Marshall Planı ile tekrar egemenlik altına girdiği eleştirisidir. Bunun kanıtı olarak da Türkiye’nin birçok girişimini yarıda bırakması ve üretimden çekilmesi gösterilmektedir.

Amerika, Avrupa devletlerine yardım amacıyla Ekonomik İşbirliği Örgütü’nü kurmuş ve Türkiye’yi bu örgütün dışında bırakmıştır. Bunun sebebi olarak Türkiye’nin 2. Dünya Savaşı’na katılmamasını ve ekonomik zarar almamasını göstermiştir. Ancak buna ikna olmayan Türk Hükümeti doğrudan Amerika’ya yaptığı başvuru ile destekleri almaya hak kazanmıştır.

Türkiye Marshall Yardımı kapsamında 126 Milyon Dolar dolaylı yardım, 62 Milyon Dolar civarında hibe ve 72 Milyon Dolar kadar borç almıştır. Alınan yardımlar ilk etapta ekonomik büyüme için katkı sağlamış, özellikle tarımda %11 civarında büyüme gösterilişti. Tüm bu büyümeler, Marshall Yardımlarının Türkiye’ye faydalı olduğunu düşündürttü ancak durumun böyle olmadığı sonradan anlaşıldı.

Amerika, Türkiye’ye destek verdikçe, Türkiye, üretimin yapmakta olduğu birçok alandan çekildi. Uçak yapımları durduruldu. Amerika’dan gelen tahıllar ile depolar dolduruldu ve çiftçimizin ürettiği tahıllar ellerinde kaldı. Tarımsal üretimin azalması ile köyden kente göçler arttı ve çarpık kentleşme sorunları ortaya çıktı. Amerika’dan özellikle çocuklar için getirilen birçok besin maddesi, bilinçsizce kullanıldı ve çocukların sağlıkları tehlikeye atıldı.

Yukarıdaki örneklerde görüldüğü gibi, asıl amacı kalkınmayı desteklemem olan plan, Türk halkını tembelliğe alıştırarak üretimden uzaklaştırmış ve dışa bağımlı hale getirmiştir. Ve ne yazık ki Türkiye hala dışa bağımlı pozisyonda varlığını sürdürmektedir.

Marshall Planı kapsamında Türkiye’ye sağlanan yardımlardan bazıları aşağıdaki gibidir.
-Hibe: ABD, 1948-1951 yılları arasında Türkiye’ye 62.376.000 dolar hibe yardımı yapmıştır.
-Kredi: Aynı yıllar arasında Türkiye, ABD’den 72 Milyon dolar kredi alıştır.
-Teknik Yardımlar: ABD’den getirilen teknik uzmanlarla, yardım gören ülkeden staj, teşvik gezisi vb. nedenlerle dışarıya gönderilen mühendis, teknisyen vb. meslek erbabının gittikleri ülkelerde masrafları karşılanmıştır. Bu uygulama, beyin göçünün ilk adımıdır.

Verilen yardımların günümüze uzanan süreçte ne gibi zararlara yol açtığını kişisel muhasebenize bırakıyoruz.

Murat IŞIK
İhracatı Geliştirme Merkezi | İhracat Koçu
İGEME – GATEOFTEC – MEDİCAL İN TÜRKİYE

Konuşmaya Başla